Ekonomi

Kuyumcudaki altın fiyatları anormal mi? Nasıl anlayacağız?

Hürriyet Gazetesi birkaç gündür altın piyasasındaki anomaliden bahsediyor. İyi de yapıyor; bu anomalinin farkında olmayan vatandaşların oldukça pahalı bir fiyattan altın almasına set çekiyor.
Mesele şu; olağanüstü biçimde düşen uluslararası altın fiyatlarının farkında olmayan vatandaş, ‘altın çok ucuzladı’ diyerek en basit formu olan sikke altın satın alıyor. Peki ya fiyatı? Fiyat, uluslararası fiyatların çok çok üzerinde. Nedeni ne? Nedeni, basılı sikke arzının fazla olmaması ve artan taleple uluslararası piyasa fiyatlarından bağımsız biçimde artması.
Sorun biraz da şurada; bu sikkeleri (bozuk para formundaki altın paraları) basma yetkisi sadece Hazine bünyesindeki Darphane Genel Müdürlüğü’nde. Normalde, altın ticareti ile uğraşan şirketler ve kuyumcular, Darphane’ye külçe altın teslim edip, istedikleri altın para formunda sipariş veriyorlar. Darphane de belli bir ücret karşılığı bunu yapıyor. Son furyada Darphane’nin altın para basma hızı, artan talebe yetişemeyince fiyat patlamış.
Hürriyet Darphane yetkilileri ile konuşmuş; pazartesi günü tam olarak 5 bin 368 kilo siparişi basılı altın para olarak teslim edeceklermiş. Hepsinin tam Ata lira olduğunu varsaysak, piyasaya tam olarak 744 bin adete yakın tam ata lirası girecek demektir. Hatırı sayılır bir miktar.
Finansal okur-yazarlık konusunu çokça dile getirmiştim; Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), OECD’nin ilk defa uygulayacağı PISA Finansal Okuryazarlık testine Türkiye’nin katılımına hayır demiş. Yani MEB, 14 yalındaki öğrencilerin finansal konularda bilgi ve yeteneklerinin ne olduğunu gösterecek envanteri önemsiz görmüş. Alt tarafı 5 açılış-kurdele kesme töreni masrafı kadardır.
Tasarruf fazlası olan Almanya PISA içindeki bu testi alıyor, tasarrufları yetersiz ülke Türkiye gereksiz görüyor.
“İstanbul Finans Merkezi” iddiası ile üç borsayı aynı çatı altında topladıkları şaşalı açılış yapan, pastalar kesen borsa başkanı, SPK başkanı, ekonomi ile ilgili bakanlar bu konuyu umursamıyor bile…
Bunları not ederek, Gelin altın para alım-satımında kazıklanamak için içerideki fiyatların uluslararası fiyatların neresinde olduğunu görmek için küçük bir hesaplama yöntemini paylaşalım.

dolar/ons>>> 1,400.0 X 32.1507425 = 45,011 Dolar/kilo
Dolar/kilo 45,011 X 1.8000 = 81,020 TL/kilo
/ 1,000
= 81.0 TL/Gram 24 ayar
X 22/24
= 74.3 TL/Gram 22 Ayar

Dolar kuru ve  altının ons fiyatını biliyorsanız yukarıdaki tablodan hareketle 1 gram altının 22 ayar fiyatını buldunuz demektir.

Darphane’nin bastığı altın paralar Ata lira olarak biliniyor, kulpsuz ve bozuk paraya benzer.

ata lira - Kopya

Darphane Genel Müdürlüğü’nün açıkladığı standartlara göre Ata Lira ağırlıkları şöyle;

Altın Sikke(Ata Lira) Gramajı
Normal En düşük En Yüksek
Çeyrek 1.804 1.800 1.808
Yarım 3.608 3.601 3.615
TAM 7.216 7.202 7.230
Kaynak: Darphane Gn. Md.

Yukarıda bulduğumuz gram altının TL fiyatını bu gramajlara uygularsak;

Altın Sikke(Ata Lira) Hesaplanan TL karşılığı
Normal En düşük En Yüksek
Çeyrek                      134            134            134   
Yarım                      268            267            268   
Tam                      536            535            537   

Buluyoruz.

Çok normal ki, bulduğumuz bu fiyatların biraz üzerine çıkacak fiyatlarla karşılaşacağız. Taşıma, sigorta, güvenlik ve üretim maliyetleri olacak. Ama ne olursa olsun, 536 TL bulduğumuz tam Ata Lira fiyatı 635 TL olmamalı.

Ekonomi, para politikası

Altın fiyatları bankaları nasıl etkiledi?

Altın fiyatları son bir haftada sert biçimde geriledi. Aybaşında 1600 dolar/ons seviyesinden 1320 dolar/ons seviyesine gerileyip, 1375 dolar/ons seviyesinde tutunmaya çalışıyor.

Peki bu düşüş bankalara ve Merkez Bankası’nın uyguladığı Rezerv Opsiyon Mekanizması’na etki edecek mi? Evet.

Bakın basit hesap aşağıda:

05.Nis

17.Nis

Fark (dolar)

Dolar/Ons             1,550              1,350    -200
TCMB Altın rezervi (ton)                 407   
   Dolar karşılığı (milyon dolar)           20,302            17,683    -2,620
Zorunlu karşılık/ altın (ton)                 291   
   Dolar karşılığı (milyon dolar)           14,517            12,643    -1,873
Merkez Bankası’na ilave yatırılması gereken miktar: 43.2 TON
Kaynak: TCMB

Altın fiyatlarının düşmesinden dolayı Merkez Bankası’nın elindeki altınların değeri 2.6 milyar dolar düştü. Bunun içinde bankaların Merkez Bankası’nda karşılık olarak tuttukları altının değerindeki 1.8 milyar dolarlık düşüş de dahil.

Bu fiyat seviyesinde, bankalar Merkez Bankası’nda daha fazla altın tutmak zorunda. Hatta karşılıkları eksik tutar poziyondalar. Bu yüzden yukarıdaki hesaba göre 43 ton altın borçlanıp, Merkez Bankası’na teslim etmek zorundalar. (1 milyar 873 milyon dolar= 43 ton altın @1350)

Fiyat düşüşü sonunda eksik altın tutuyor olduklarından dolayı, açığı telafi etmek için; karşılıkları eksik tutukları gün kadar aynı miktarda fazla altın tutmak zorundalar. Bu yüzden kaba bir tahminle 50 ton altına ihtiyaçları var.

Kimden bulacaklar? Londra piyasasından tabii ki.

Özeti bu.

NOT:

Tereddütler olmasın, altın fiyatının düşmesi ve bankaların Merkez Bankası’nda tuttukları altın karşılıklarının azalması nedeniyle ilave olarak getirecekleri altınlar nedeniyle maliyetleri artmıyor. İlave bir likidite ihtiyacı da doğurmuyor.

Örneğin 500 milyon TL’lik bir zorunlu karşılık yükümlülüğünün yüzde 30’unu altın olarak Merkez Bankası’nda tutan bir banka;  1550 dolar/ons seviyesinde 2.8 ton altın tutarken, 1350 dolar/ons seviyesinde 3.2 ton altın tutmak zorunda. Artan altın miktarının altın olarak ödenecek faizi de artıyor. Ancak bu altın cinsi faizin, dolar karşılığı değişmiyor. Bankalara, sadece ilave işlem nedeniyle küçük bir operasyon maliyeti ortaya çıkıyor, o kadar.