Ekonomi, para politikası

Karşılıksız para basmak mı dediniz?

Başbakan Yardımcısı Ali Babacan’ın, bir süredir konuşmalarında atıfta bulunduğu bir konu var; o da ‘karşılıksız basılan paralar’.

Babacan, özellikle konu gelişmiş ülkelere geldiğinde, ABD ve Japonya’da karşılıksız basılan paralardan bahsediyor. Krizden çıkış için merkez bankalarının tahvil alım programlarına gönderme yapıyor. Göndermeler tabii ki olumsuz bir çerçevede konuşmalarda yer alıyor.

Bakın, 29 Kasım 2013 günü Kayseri’de Sanayi Odası’nın bir toplantısında yaptığı konuşmada ne demiş;

“Şöyle bir bakıyoruz Amerika Birleşik Devletleri’ne, ekonomik toparlanma ancak son 5-6 ayda ve çok yavaş yavaş geliyor. Karşılıksız basılan trilyonlarca dolara rağmen, korkunç miktarda kamu harcamasına rağmen, borçlarının milli gelire oranın yüzde 100’ü aşacak şekilde aşırı harcamalar yapılmasına rağmen, daha yeni yeni küçük büyüme oranlarını görüyoruz ve bu büyüme istihdam üreten büyüme de değil.

Avrupa Birliği’ne bakıyoruz, arka arkaya negatif rakamlar, büyüme değil daralma var Avro Bölgesi’nin toplamına baktığımızda. Biliyorsunuz Avro Bölgesi’nde 17 ülke oldu şimdi, gelecek yıl belki az artıya geçebilecek.

Japonya’ya bakıyorsunuz, 10 yıllık bir durgunluk dönemi, arkasından yeni hükûmetin enflasyon hedefini ikiye katlayarak, Merkez Bankası’nın karşılıksız bastığı para miktarını ikiye katlayarak küçük küçük böyle büyüme rakamlarının olmasını bekliyorlar şu anda. Gelişmiş ülkelerde problemler hala çok çok büyük.”

Babacan’ın konuşmalarını dikkatle izliyorum, acaba lafın gelişi böyle söylemiş olabilir diye düşünmüştüm. Hayır değil, defalarca tekrarla söylüyor ki Babacan; merkez bankalarının piyasadan yaptığı tahvil alım programlarını ‘karşılıksız para basmak’ olduğunu düşünüyor.

Bir merkez bankasının tahvil satın alarak piyasaya para vermesi, ‘karşılıksız para basmak’ değildir. Karşılık tahvildir.

Merkez bankaları nasıl para yaratır? Bir varlık satın alarak tabii ki. Eğer herhangi bir varlık almadan, para yaratıyorsa işte bu o zaman karşılıksız para basmaktır.

Bakın bizim Merkez Bankası’nın nasıl para yaratabileceği kendi yasasında nasıl yazılmış;

Banknot ihracı ve tedavül mecburiyeti

Madde 36-

a) Bankanın ihraç etmiş olduğu ve ihraç edeceği banknotların tedavülü mecburi olup, bunlar hudutsuz ödeme kudretini haizdir.

 b) (25/4/2001 tarihli ve 4651 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Banka 45, 52 ve 53’üncü maddelerde yazılı işlemler dolayısıyla da banknot ihraç etme yetkisini haizdir.

Söyleyelim; 45. madde reeskont işlemleri, 52. madde Açık Piyasa İşlemleri, 53.madde de döviz alım-satım işlemlerini belirler.

Yani, ticari senetler karşılığı, tahvil alımı ya da tahvil karşılığı repo işlemleri ile, döviz alarak Merkez Bankası para yaratır.

Karşılıksız para basmak; basitçe “yaz tahtaya, al haftaya” türünden yapılan avans işlemleridir aslında.

Geçmişte, “Hazine’ye kısa vadeli avans” kalemi altında, Hazine’ye bütçe ödeneklerinin yüzde 15’i oranında Merkez Bankası’ndan avans alma olanağı veriliyordu. O avans hiç kapatılmıyordu…

Bir merkez bankası, karşılık ya da teminat olarak hiçbir şey almadan para veriyorsa, para basıyorsa yaptığı iş karşılıksız para basmaktır.

Biri Babacan’a hatırlatsın; gelişmiş ülkelerin merkez bankalarının yaptığı karşılıksız para basmak değildir.

O merkez bankaları, piyasaya dönüp satabilecekleri oldukça likit tahvilleri satın alıp, karşılığında ödediği parayı basmaktadır. Karşılıksız para basmamaktadır.

Reklamlar
Ekonomi, para politikası

İki başkan, iki konuşma…

İki başkan biri Erdem Başçı, diğer Ben Bernanke.

İkisinin de son konuşmaları bir ‘kelime bulutu’ haline getirildiğinde nasıl görünüyor?

Ama önce hatırlatma: Birinin ülkesinde (Türkiye) enflasyon küresel kriz yılı olan 2008’den bu yana ortalama her yıl yüzde 7.9, 2008 Temmuz-2013 Temmuz arası 5 yılda birikimli yüzde 43 enflasyon var.

Diğerinin ülkesinde (ABD) enflasyon 2008-2013 arasında birikimli enflasyonu sadece yüzde 8.5 oranında. Enflasyon fiilen sorun değil, ülkesinin sorunu işsizlik.

Enflasyonu sorun olan ülkenin merkez bankası başkanının ve enflasyonu sorun olmayan ülkenin başkanının konuşma (kelime) bulutlarına bir bakın, ne göreceksiniz, neyi göremeyeceksiniz.

Bu Bernanke’nin konuşması:

bernanke cld

Enflasyon derdi olmayan başkanın konuşmasında “enflasyon” o kadar çok kullanılmış ki ‘tabak’ gibi seçiliyor.

Bu da Başçı’nın konuşması:

başçı ağustos 2013

Mikroskop verelim mi?

Ekonomi, para politikası, Uncategorized

Bernanke bu yıl neden Jackson Hole toplantısına katılmadı?

Jackson Hole ABD’de Wyoming eyaletinde Yellowstone Parkı’na yakın bir yayla. ABD Merkez Bankası Fed’in Kansas’taki şubesi her yıl burada geleneksel yaz toplantıları yapıyor. ABD’den merkez bankacılar, akademisyenler, ekonomistler davet ediliyor. Ayrıca, neredeyse G20’nin tüm merkez bankası başkanları da çağrılıyor.
Jackson Hole’daki toplantılar, bir bakıma ‘merkez bankacılığının Kabe’si gibi…

jakson hole 3

Oradaki toplantılar özellikle Fed’in yakın gelecekteki politikalarının entelektüel altyapısına katkıda bulunuyor.
Özellikle 2008 sonrasında yapılan toplantıların, Fed’in sonraki politikalarına önemli ölçüde ışık tuttuğuna tanık olduk.

Jackson Hole toplantılarına çok doğal olarak ABD Merkez Bankası Fed’in başkanları da katılıyor. Bu yıla kadar.

Bu yıl Bernanke katılmadı. Katılmayacağı da önceden ilan edilmişti. Neden olarak “kişisel takvimine uymamasını” gösteriyordu.

Ama şu var ki; Bernanke’nin yıldızı Jackson Hole toplantılarını düzenleyen Kansas Fed’in başkanı Esther L. George ile hiç barışmamıştı.

Esther L. George, 1 Ekim 2011’de bu göreve atandı. Kansas Fed başkanı olarak ilk Jackson Hole toplantısına ev sahipliğini 2012 Ağustosunda yaptı. O zaman Bernanke’yle arası henüz bozulmamıştı.

Fed’in karar alma organı olan FOMC’ye Fed şubeleri arasında dönüşümle gelen asıl üyelik sırası ne zaman Esther L. George’a geldi, işte o zaman Bernanke ile ‘kapışmaya’ başladı.

Esther L. George

Esther L. George, Ocak 2013’den itibaren FOMC üyesi ve kararlarda oy hakkı var. Katıldığından bu yana da tüm Fed FOMC kararlarına muhalif tek üye. Evet yanlış değil; 2013’deki tam 5 FOMC toplantısında, alınan kararlara Esther L. George muhalefet şerhi düşüyor.

Muhalefet etmesinin temel nedeni; Fed’İn tahvil alım programının olumsuz sonuçlar getireceğini savunması.

fed 2

Belki de şu var; Fed’in Tapering olarak adlandırılan tahvil alım programında kısma eğilimine girmesi muhtemelen Esther L. George’un bastırması ile ortaya çıkmış olabilir. Eğer böyle ise ileride filmi de çekilecek müthiş bir hikaye çıkar.

Bizde olsaydı; “Esther’in fendi, Benjamin’i yendi” diye başlık bile atılırdı.

Ekonomi

Fed’in iletişim politikası

Gelişmiş olmak böyle birşey; her aldığınız kararın hiçbir tereddüte yer bırakmadan anlaşılmasını sağlıyorsunuz. Bunun için de herşeyi açık ve şeffaf yapıyorsunuz, her türlü olanağı da kullanıyorsunuz.

ABD Merkez Bankası Fed, açık iletişimi her kanaldan kullanarak açık ara önden gidiyor. Başta Twitter ve Youtube olmak üzere her türlü aracı kullanıyor: Buna son dönemde fotoğaf albümünü de ekledi. İşte Flickr hesabını da açtı: http://www.flickr.com/photos/federalreserve

Fed nasıl ve nerede toplanır? Kimler vardır o toplantıda? İşte orada…

Bizde hala Merkez Bankası web sitesinden öteye geçemediği gibi, ne toplantı tutanağı yayımlıyor (toplantı özeti yayımlamak aynı şey değil), ne de iletişim araçlarını Fed gibi etkin kullanıyor.

Fed-FOMC